Kiedy rekompensata jest kosztem

Wydatek na wypłatę rekompensaty za opóźnienie realizacji zamówienia jest kosztem uzyskania przychodów podatnika wypłacającego rekompensatę. Podatnik musi jednak wykazać, że poniósł koszt celowy i zasadny z punktu widzenia prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, a przy zachowaniu należytej staranności nie mógł zapobiec okolicznościom, które doprowadziły do wypłaty rekompensaty. Wypłata rekompensaty jest celowa, gdy obowiązek ten powstał z przyczyn niezawinionych przez podatnika. Taką rekompensatę, zdaniem organów podatkowych, podatnik może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 updop jako wydatek związany z zachowaniem źródła przychodów. Takie stanowisko zajął Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji, której fragment przedstawiamy.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 22 ww. ustawy nie uważa się za koszty uzyskania przychodów kar umownych i odszkodowań z tytułu:

• wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług,
• zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad,
• zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług.

Przepis ten stanowi katalog zamknięty, dotyczący zdarzeń gospodarczych spowodowanych wadliwością towarów lub robót i usług będących przedmiotem działalności gospodarczej. Wada jest w tym przypadku podstawową przyczyną eliminacji poniesionych kosztów z kosztów doradców podatkowych. Oznacza to, iż wypłacona rekompensata z tytułu opóźnienia w realizacji zamówienia, jako niewymieniona w ww. przepisie, może stanowić koszt uzyskania przychodu, o ile wykazuje związek z prowadzoną działalnością i uzyskanymi z tego tytułu przychodami.
Rekompensata zapłacona przez Spółkę, w związku z sześciomiesięczną przerwą w dostawach energii elektrycznej dla polskiego odbiorcy, poniesiona została z przyczyn leżących po stronie ukraińskiej. W związku z tym Spółka, jako importer energii z Ukrainy, nie mogła zrealizować dostaw dla swojego odbiorcy zgodnie z przyjętym harmonogramem i zmuszona była do poniesienia rekompensaty naliczanej proporcjonalnie do ilości dni, w których nie było dostawy. Ponadto - jak zaznacza Spółka - niezapłacenie rekompensat skutkowałoby wypowiedzeniem umowy przez polskiego odbiorcę, co zmniejszyłoby przychody Spółki.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w sytuacji gdy Spółka w związku z niezawinionymi przez siebie działaniami obowiązana jest postanowieniami umowy zawartej z polskim dostawcą ponieść rekompensatę z tytułu przerw w dostawach energii elektrycznej, forum księgowe to wydatek na wypłatę przedmiotowej rekompensaty, związany z zachowaniem źródła przychodów, w oparciu o art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, może zostać zaliczony do kosztów uzyskania przychodów.
Jednocześnie należy podkreślić, iż ciężar co do prawidłowego udokumentowania wydatku, jak i wykazania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy poniesionym wydatkiem a uzyskaniem przychodu spoczywa na podatniku. Podatnik bowiem musi wykazać, że poniósł koszt celowy i zasadny z punktu widzenia prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, a przy zachowaniu należytej staranności nie mógł zapobiec okolicznościom, które doprowadziły do wypłaty rekompensaty. (...)

Interpretacja indywidualna z 8 września 2008 r., wydana przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, sygn. IP-PB3-423-927/08-2/KB

Spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą m.in. na wydawaniu i sprzedaży czasopism. Do niektórych z tych czasopism dołącza gadżety. Cena takiego czasopisma jest wówczas wyższa od ceny czasopisma bez dołączonego gadżetu. Do sprzedaży czasopism spółka stosuje 7% stawkę VAT. Zdaniem spółki sprzedaje ona tylko czasopismo, gadżet jest przekazywany nieodpłatnie i wyższa cena czasopisma z gadżetem nie rekompensuje kosztów jego nabycia lub wytworzenia, a jedynie koszty dołączenia do czasopisma. Według spółki dołączanie gadżetów stanowi nieodpłatne przekazanie towarów na cele niezwiązane z działalnością przedsiębiorstwa.
Spółka zwróciła się do organów podatkowych o interpretację w kwestii zastosowania prawidłowej stawki VAT. Zdaniem spółki sprzedaż czasopisma powinna być opodatkowana 7% stawką VAT. Podstawę opodatkowania stanowi kwota należna z tytułu sprzedaży czasopisma z gadżetem lub bez niego, pomniejszona o kwotę należnego podatku.
Organy podatkowe nie podzieliły stanowiska spółki. Spółka wniosła skargę do WSA.
WSA przyznał rację organom podatkowym. Zdaniem sądu, w sytuacji sprzedaży czasopisma z gadżetem dochodzi do dostawy dwóch towarów, czasopisma i gadżetu, z których każdy powinien być opodatkowany właściwą dla siebie stawką VAT. WSA uznał, że gadżet powinien być opodatkowany stawką właściwą dla gadżetu (nie zawsze musi to być podstawowa stawka VAT, czyli 22%). WSA podkreślił, że podatnik przy dostawie towaru z gadżetem powinien każdorazowo zweryfikować stawkę VAT dla dodanego gadżetu.
W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał również, że koszt produkcji czy zakupu gadżetu nie ma wpływu na kwalifikację czynności dokonanej przez podatnika. Powołał się przy tym m.in. na wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 20 stycznia 2005 r. (w sprawie C-412/03 Hotel Scandic Gasaback AB v. Riksskatteverk). ETS stwierdził w tym wyroku, że to, czy transakcja została dokonana po cenie niższej czy wyższej od kosztu produkcji towaru, nie ma znaczenia dla zakwalifikowania jej jako "transakcji odpłatnej"